ΟΔΟΣ ΑΙΟΛΟΥ
ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΧΡΗΣΤΟΣ Θ.ΠΑΝΑΓΟΣ

Aν θελήσουμε να χαρακτηρίσουμε "εθνική" μια αθηναϊκή οδό - κατά το πρότυπο της εθνικής μας σταρ, του εθνικού μας σπορ ή και του εθνικού μας τραγουδιστή - δε θα δυσκολευθούμε στην επιλογή της: η οδός Αιόλου (με τις παρόδους της) κατακτά άνετα τον επίζηλο αυτό τίτλο για τη γενικότερη συμβολή της στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου μας. Είναι η οδός που "γέννησε" τους περισσότερους μεγάλους εμπόρους, βιομηχάνους, τραπεζίτες, αλλά και ηγέτες των διαφόρων οργανώσεων του επιχειρηματικού κόσμου της χώρας μας.
Είναι η οδός απ' όπου ξεκίνησαν την επαγγελματική τους δραστηριότητα τα πιο δυναμικά και πιο τολμηρά "μυαλά" της νεότερης οικονομικής μας ιστορίας. Είναι η οδός που "στέγασε" τα πρώτα επιχειρηματικά όνειρα των πιο δραστήριων από τους θεμελιωτές της σύγχρονης παραγωγικής μας μηχανής. Για πρώτη φορά επίσημα εμφανίζεται στο προσκήνιο της αθηναϊκής τοπογραφίας και ζωής το 1833, όταν το σχέδιο της πόλεως που καταρτίσθηκε από τους πρώτους πολεοδόμους -αρχιτέκτονες των Αθηνών Σταμάτη Κλεάνθη και Σάουμπερτ, προέβλεπε το πλάτος της να είναι 15 μέτρα, για να περιορισθεί στη συνέχεια στα 12 μέτρα. Με την αρχική της ονομασία ως "Αιολική οδός" προβλεπόταν να είναι ενιαία ως τα Πατήσια, αρχίζοντας από την πλατεία με το "Ρολόι του Ανδρόνικου ή Κυρρήστου", του οποίου κύριο χαρακτηριστικό είναι η ζωφόρος με την απεικόνιση των ανέμων - γι' αυτό άλλωστε και πήρε την ονομασία του Θεού των ανέμων - του Αιόλου (Πύργος των ανέμων, Αέρηδες), πράγμα όμως που δεν επιτεύχθηκε, διότι νέο σχέδιο (του Κλέντσε) την απέκοψε το 1834 κι από τότε η προέκταση της προς Β. δημιούργησε την οδό Πατησίων, επειδή εκεί ήταν οροθετημένος ο δήμος Βατής, από τον οποίο και η ονομασία Πατήσια (Βατής > Μπατής > Πατής > Πατήσια).

Το 1836, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το λαμπρό κτίριο της Εθνικής Τραπέζης, είχε ιδρυθεί το πρώτο θέατρο των Αθηνών, ένα ξύλινο παράπηγμα "τετράπλευρον σανίδωμα, προχείρως συμπεπηγμένον, ΰπαιθρον έχον στέγην τον αττικόν ουρανόν, οποίαν κανέν ωδείον ποτέ", όπως αναφέρει ο ιστορικός - θεατρολόγος Ν. Λάσκαρης, με την είσοδο του στην οδό Αιόλου. Δεξιά στην είσοδο υπήρχε το "εισιτηριοπωλείον" και δίπλα του ο ντελάλης που με βροντερή φωνή διαλαλούσε το δράμα που θα παιζόταν, αφού τα προγράμματα θεάτρου την εποχή εκείνη ήταν άγνωστα. Το τέλος του θεάτρου αυτού ήταν άδοξο, αφού "ατελέστατον και ολεθριώτατον" όπως ήταν, μετά την πρώτη παράσταση που δόθηκε εκεί το Μάιο του 1836, "σαλεΰον από τον αέρα", διαλύθηκε στα εξ ων συνετέθη υστέρα από ζωή μόλις 15 μηνών, αφοΰ ο αναγκαστικός πλειστηριασμός στον οποίο υποβλήθηκε το οδήγησε σε τέτοιο σημείο, ώστε αρκετά από τα σανίδια του να καταλήξουν σε κάποιο φερετροποιείο.
Στην οδό Αιόλου, - τον πρώτο αθηναϊκό δρόμο που στρώθηκε με αμμοχάλικο το 1860 από τη γαλλική αποστολή των Δημοσίων Έργων και μόλις τον Αύγουστο του 1905 με άσφαλτο -την οδό που αγκαλιάζουν τιμητικά δυο κλασικά σε εμφάνιση και σημασία κτίρια, το Δημαρχείο και το Χρηματιστήριο της πόλης, βρίσκεται καταρχήν το (παλαιό) Κεντρικό Ταχυδρομείο (Τ.Τ.Τ.) και η έδρα των δυο μεγαλυτέρων εμπορικών Τραπεζών, της Εθνικής (μητέρας όλων των ελληνικών Τραπεζών) - και λίγο πιο πέρα, στη διασταύρωση με την οδό Σοφοκλέους, της Εμπορικής. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι στα μέσα του 19ου αι. (1860) στη διασταύρωση της με την οδό Σταδίου, απέναντι από το κατάστημα των Αφών Λαμπροπούλου υπήρχε μια δημοτική βρύση που δρόσιζε τους διαβάτες και τα υποζύγια τους, ενώ στην αρχική της αφετηρία με την Πατησίων, υπήρχε το ιστορικό "Καφενείο των Γερόντων" του Χάφτα, αγωνιστή του '21, από το οποίο και η περιοχή ονομάσθηκε "Χαφτεία".
Να σημειωθεί επίσης ότι η σημερινή οδός Γεωργίου Σταύρου ονομαζόταν προηγουμένως οδός Τραπέζης και χώριζε τη σημερινή Τράπεζα με την οικία Ευσταθίου Σίμου, η οποία μαζί με την Τράπεζα υπήρξαν θέατρο ταραχών το 1863, όταν ο υπουργός Στρατιωτικών Πάνος Κορωναίος πολιόρκησε την Τράπεζα, για να αντικαταστήσει το φρούραρχο της. Η Εθνική Τράπεζα με το αρχικό της κτίριο στη γωνία των οδών Γ. Σταύρου και Αιόλου αργότερα συνενώθηκε με το "Ξενοδοχείο της Αγγλίας" που γειτνίαζε κοντά της προς Ν., ώστε σήμερα και τα δύο κτίρια μαζί ν' αποτελούν το τελικό συγκρότημα της.

Το "Ξενοδοχείο της Αγγλίας" στα πρώτα αυτά χρόνια της Αθήνας ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους ήταν το μεγαλύτερο της πόλεως και σ' αυτό έβρισκαν το κατάλυμα τους, όλοι οι ξένοι περιηγητές και όλες οι μεγάλες προσωπικότητες που επισκέπτονταν την Αθήνα. Ο ιδιοκτήτης του μάλιστα Φραγκίσκος Φεράλδης ήταν εκείνος που ανέλαβε να φωτίσει την πόλη με "αέριο" και να κατασκευάσει τον ατμοκίνητο σιδηρόδρομο Αθηνών Πειραιώς, χωρίς να το κατορθώσει, ώστε να κηρυχθεί έκπτωτος, ενώ στο φωτισμό ήταν πιο τυχερός με τα λίγα φανάρια γκαζιού, που κατόρθωσε να ανάψει.
Πιο πέρα και ακριβώς στη γωνία της οδού Σοφοκλέους βρισκόταν το ιστορικό σπίτι του ειρηνοδίκη και πρώτου δημάρχου της Αθήνας Αναργύρου Πετράκη. Ακριβώς απέναντι από αυτό χτίσθηκε αργότερα το μεγαλοπρεπές ξενοδοχείο των Αθηνών "Αθήναι", το μέγαρο Μελά, που κι αυτό με τη σειρά του χρησιμοποιήθηκε ως Κεντρικό Ταχυδρομείο, για να περιέλθει σήμερα στα χέρια της Εθνικής Τραπέζης.
Σχετικά με την ανοικοδόμηση της νέας πόλεως των Αθηνών, όταν αυτή έγινε πρωτεύουσα του νεότερου ελληνικού κράτους, η οδός Αιόλου ήταν εκείνη που προηγήθηκε από όλους τους δρόμους με την οικοδόμηση των περισσότερων και καλύτερων εμπορικών καταστημάτων, καθώς και διαφόρων κέντρων της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Στην οδό αυτή χτίσθηκαν "οικίαι στερεαί και κατά την θέαν κομψόταται", όπως αναφέρουν και μαρτυρίες ξένων συγγραφέων. Υποχρεωτικώς μάλιστα, τα κτίρια της χτίσθηκαν διώροφα, στο ισόγειο των οποίων εγκαταστάθηκαν καφενεία, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια και διάφορα εμπορικά, ενώ στον επάνω όροφο τους δημιουργήθηκαν ξενοδοχεία, εργαστήρια και κατοικίες. Αξίζει να αναφέρουμε ότι στα καφενεία της οδού αυτής αναπτύχθηκε κυρίως το αντιοθωνικό ρεύμα, ενώ στην ταράτσα του ξενοδοχείου "Ανατολή" του Πολυζώη Πικοπούλου, κοντά στην Αγία Ειρήνη, εγκαταστάθηκε ο πρώτος Μετεωρολογικός σταθμός της χώρας, προτού ακόμα χτισθεί από το βαρώνο Σίνα το Αστεροσκοπείο Αθηνών στο λόφο των Νυμφών.
Από την οδό Αιόλου ξεκίνησε την πολυσχιδή επιχειρηματική του δράση ο μεγαλοτραπεζίτης, εφοπλιστής, βιομήχανος, καθηγητής και πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής του Διεθνούς Επιμελητηρίου Στρατής Ανδρεάδης, οι κρατικοποιήσεις των επιχειρήσεων του οποίου, κατά τη μεταδικτατορική περίοδο, έθεσαν άδοξα τέλος στη δραστηριότητα ενός παραδοσιακού επιχειρηματία και δημιούργησαν μια σειρά επώδυνων προβλημάτων στην ελληνική οικονομία. Στενούς δεσμούς με την οδό Αιόλου έχει και ο επίσης καθηγητής, ακαδημαϊκός, επί σειράν ετών διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος και πρωθυπουργός Ξενοφών Ζολώτας.
Η επιχείρηση του πατέρα του Ευθυμίου - περίφημου χρυσοχόου που διέθετε το πιο άρτιο για την εποχή του εργαστήριο κατεργασίας του πολυτίμου μετάλλου - βρισκόταν στην οδό Αιόλου 82 (όπου είχε μεταφερθεί από την οδό Αγίου Μάρκου). Εκεί, ασφαλώς, ο πιτσιρικάς πριν από τον Α" παγκόσμιο πόλεμο, μετέπειτα σοφός δάσκαλος, θα γνώρισε για πρώτη φορά τα "μυστικά" του χρυσού.

Η οδός Αιόλου - από την οποία αρχίζουν βασικοί εμπορικοί δρόμοι της πρωτεύουσας, όπως η Κολοκοτρώνη, η Περικλέους, η Λυκούργου, η Γεωργίου Σταύρου, η Αδριανού κ.ά. - ανέδειξε δώδεκα προέδρους επιμελητηρίων και εργοδοτικών οργανώσεων.
Συγκεκριμένα, την οδό Αιόλου είχαν ως έδρα των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων:
Οι πρόεδροι του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΒΕΑ):
¦ Απόστολος Πουλόπουλος, που διατη ρούσε κατάστημα πώλησης ρεπούμπλικων του γνωστού εργοστασίου του "ΠΙΛΠΟΥΛ", δίπλα ακριβώς από το χρυσοχοείο Ζολώτα,
¦ Κλέαρχος Μανέας, υφασματέμπορος, που διατέλεσε και υποδιοικητής της Ε.Τ.Ε. για μια 8ετία από το 1945,
¦ Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, που είχε κατάστημα πώλησης ανδρικών υφασμάτων απέναντι ακριβώς από την εκκλησία της Χρυσοσπηλιώτισσας, ¦ Αργύριος Νικολόπουλος, που είχε αρ γυροχρυσοχοείο στη γωνία Βύσσης και Αιόλου,
¦ Αλέξανδρος Αναστασιάδης, που είχε κατάστημα ομπρελών και χρημάτισε βουλευτής και γερουσιαστής (είναι ο πρόεδρος που εγκαινίασε το 1927 το Επιμελητηριακό Μέγαρο της οδού Αμερικής 7) και
¦ ο υπογράφων, που είχε στην οδό Αιόλου 8 παράρτημα και γραφείο του εργοστασίου του "Αφοί Πανάγου", από το παράθυρο του οποίου πρόβαλλαν επιβλητικές οι κολώνες της Ρωμαϊκής Αγοράς - ενδιάμεσος κρίκος στη διαχρονική πορεία του ελληνισμού, ανάμεσα στον αρχαίο εμπορικό Πειραιά και τη σύγχρονη αναπτυσσόμενη Ελλάδα - και που χρημάτισε και μέλος του Δ.Σ. της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος επί προεδρίας Χέλμη. Θα ήταν παράλειψη, αν δεν αναφέραμε συμπληρωματικά, ότι στη γωνία Αιόλου και Ερμού είχε από το 1898 κατάστημα νεωτερισμών ο πατέρας του υπογράφοντος Θεόδωρος Πανάγος.
Όλα, σχεδόν, τα είδη του καταστήματος ήταν εισαγόμενα και έφθαναν από το Παρίσι και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ατμοπλοϊκώς, στον Πειραιά, συσκευασμένα σε μεγάλα μπαούλα.
Η αριστοκρατία της εποχής εκείνης έφθανε στο κατάστημα αυτό, που είχε γρήγορα αποκτήσει μεγάλη φήμη για την ποιότητα των προϊόντων του, με άμαξες. Θυμάμαι, μάλιστα, ακόμη ότι ορισμένες κυρίες δεν κατέβαιναν καθόλου από τις άμαξες τους και γι' αυτό οι υπάλληλοι του καταστήματος μας μετέφεραν εκεί και επεδείκνυαν τα διάφορα "τόπια" μεταξωτών και άλλων υφασμάτων του καταστήματος.
¦ Γιάννης Παπαθανασίου, που διευθύνει σήμερα τις τύχες του πρώτου Επιμελητηρίου της χώρας και συνεχίζει, διευρύνοντας συνεχώς το αντικείμενο των εργασιών του, την οικογενειακή του επιχείρηση (είδη κιγκαλερίας)• μια επιχείρηση που ίδρυσε ο παππούς του Ιωάννης (ήλθε στην Αθήνα το1896 από το Βλαχόραφτη Γορτυνίας, σε ηλικία 14 ετών και εργάσθηκε, καταρχήν, ως εμποροϋπάλληλος στο κατάστημα Βαρβαρήγου, με μηνιαίο μισθό 20 δρχ.) το 1908, όταν άνοιξε στην οδό Αιόλου 149 ένα κατάστημα πώλησης διαφόρων εργαλείων, που στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην οδό Βύσσης, για να τη συνεχίσει ο πατέρας του Δημήτρης, ο οποίος και την κληροδότησε στη σημερινή τρίτη γενιά

- Οι πρόεδροι του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών:
¦ Ζαχαρίας Ζαχαρία, γνωστός έμπορος υφασμάτων (κατά την τριετία 1908-1912),

¦ Κώστας Ανδρεόπουλος, (ιδρυτής και ψυχή της "Εμπορικής Ένωσης Αθηνών Α.Ε.", στο κατάστημα της οποίας, επί της ο- δοΰ Χρυσοσπηλιωτίσσης 9, υπήρχε παντός είδους εισαγόμενο ύφασμα) που ήταν, επίσης, και μέλος του Δ.Σ. του Ε.Β.Ε. Αθηνών

- Οι πρόεδροι του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών:

¦ Χριστόφορος Κατσάμπας, που διατη ρούσε αποθήκη και γραφεία της Πειραϊκής Πατραϊκής μεταξύ των οδών Περικλέους και Μητροπόλεως.

¦ Γεώργιος Δράκος, ο πατέρας του ο ποίου Παναγιώτης ίδρυσε την πρώτη του ε επιχείρηση το 1906 στην οδό Πραξιτέλους, την οποία στη συνέχεια μετέφερε στη γωνία Πραξιτέλους και Ευριπίδου, (κατάστημα πώλησης σιδηροσωλήνων, υδραυλικών ειδών και ειδών υγιεινής).

Στα πρώτα του επιχειρηματικά βήματα, ο Παναγιώτης Δράκος διατηρούσε μικρό ζαχαροπλαστείο στην οδό Ερμου και κατά τους Ολυμπιακούς αγώνες του 1896 πουλούσε λουκούμια και νερό στο Στάδιο. Από το 1935 ο Παναγιώτης Δράκος άρχισε να ασχολείται με τη βιομηχανία (ΙΖΟΛΑ), ένα έργο που το συνέχισε με επιτυχία ο γιος του, που διακρίθηκε για το ευρύ του πνεύμα και τις πρωτοποριακές του ιδέες.

¦ Δημήτριος Μαρινόπουλος, που είχε το ομώνυμο φαρμακείο στα Χαφτεία, στο τέλος της οδού Αιόλου.
Αλλά και δυο αντιπρόεδροι του Ε.Β.Ε. Αθηνών, ο Ελπιδοφόρος Παππάς και ο Ανδρέας Κολοκυθάς, στην οδό Αιόλου (και τις παρόδους της) είχαν την έδρα της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας. Ο πρώτος διατηρούσε κατάστημα ειδών κιγκαλερίας στην οδό Βΰσσης, ενώ ο δεύτερος, γνωστός φαρμακέμπορος, είχε το κατάστημα του στη γωνία Αιόλου και Λυκούργου.

Aπό την οδό Αιόλου, τέλος, ξεκίνησαν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα γνωστοί και σήμερα επιχειρηματίες, αλλά και πρωτοπόροι έμποροι, που σήμερα αποτελούν ανάμνηση ενός παλαιού καλού εμπορικού καιρού. Θα αναφέρω τα ονόματα μερικών από τους πιο γνωστούς "ενοίκους" της οδού Αιόλου, ζητώντας προκαταβολικά συγγνώμη απ" όλους εκείνους τους επώνυμους και τους ανώνυμους επιχειρηματίες που δραστηριοποιήθηκαν ίο χώρο αυτό, διότι η μνήμη του αιωνόβιου πλέον "ιστορικού" που υπογράφει την εργασία αυτή δεν μπόρεσε, δυστυχώς, να συ-κρατήσει τα στοιχεία τους.

Θ' αρχίσω από τους παλαιότερους: τον Ιωάννη Αηδονόπουλο, τον ιδρυτή μιας από τις παλαιότερες εμπορικές φίρμες της χώρας, τον αρχαιότερο οίκο κασμηριών της πατρίδας μας και θα σταθώ στο Γεώργιο Αφεντοΰλη, τον πρωτοπόρο της σύγχρονης ανθοκομίας (εμπόριο ανθέων, στην πλατεία της Αγίας Ειρήνης) και το Σπύρο Παυλίδη, έναν από τους πιο παλαιούς βιομηχάνους της χώρας (Σοκολατοποιία και παραγωγή γλυκών).
Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι το εργοστάσιο σοκολατοποιίας του πατέρα του Παυλή Αλέξη του Μπαρουξή,
όπως λεγόταν, εκεί στη διασταύρωση της Αιόλου με την οδό Βύσσης, προς το βάθος του δρόμου, στα χρόνια της επαναστάσεως του '21 ήταν μπαρουτόμυλος, ο οποίος και χρησιμοποιούταν τόσο για τις ανάγκες των Τούρκων, στους οποίους προμήθευε το μπαρούτι την ημέρα καθώς τους πολιορκούσαν οι Έλληνες κλεισμένους στην Ακρόπολη, όσο και για τις ανάγκες των ^Ελλήνων τις νύχτες. Πολΰ σωστά ο ιστορικός της πολεοδομίας των Αθηνών Κώστας Μπίρης για το γεγονός αυτό σημειώνει τα εξής: "Η μεταμόρφωσις αυτή τον εργοστασίον τον μηαροντιον εις εργοστάσιον σοκολάτας εσυμβόλισε με τον γλνκντε-ρον τρόπον την αντικατάστασιν των χρόνων της δον-λείας και τον πολέμον με τους χρόνονς της ελενθερίας και της ειρήνης"
Kοντά σ' αυτούς και άλλοι επιχειρηματίες ελάμπρυναν την οδό αυτή με την έντονη παρουσία τους, όπως ο Γεωργακάς (ο ιδρυτής του "Μινιόν", που ξεκίνησε την επιχειρηματική του δραστηριότητα με ένα μικρό περίπτερο), ο Δραγώνας, ο Λαμπρόπουλος, ο Μεϊμαρίδης (Κρυστάλ), ο Θανόπουλος, ο Λουμίδης, οι "Αδελφοί Αναστασόπουλοι", που είχαν το υποκατάστημα της "Εριουργίας Πατρών" στη γωνία Γεωργίου Σταύρου και Αιόλου και ο Γεώργιος Σγούρδας, που έφθασε στην Αθήνα από το Γεωργίτσι της Λακωνίας το 1860 και έκανε την πρώτη του επιχείρηση το 1870, για να ανοίξει το 1880 το ιδιόκτητο κατάστημα στην οδό Αιόλου 61 με είδη κιγκαλερίας στην αρχή και στη συνέχεια με προϊόντα υαλοπωλείου.
Πρόκειται για την παλαιότερη αθηναϊκή επιχείρηση στο είδος της, που εξακολουθεί να λειτουργεί στο ίδιο πάντα μέρος, χωρίς καμιά αλλαγή στο ιδιοκτησιακό της καθεστώς, με επικεφαλής σήμερα τη Ρενέ Σγοΰρδα (εγγονή του ιδρυτή) και το σύζυγο της, Διονύσιο Καράμπελα-Σγούρδα, ενώ, ήδη, ετοιμάζεται να αναλάβει τη σκυτάλη και η τέταρτη γενιά του ιστορικού οίκου.
Θα πρέπει επίσης να αναφερθούν και μερικά λιγότερο γνωστά ονόματα των εμπόρων της οδοΰ Αιόλου, που άφησαν όμως και αυτοί τη σφραγίδα τους στην ιστορική πορεία της αθηναϊκής οικονομικής ζωής, όπως:

¦ ο πανέξυπνος Σμυρνιός χονδρέμπο ρος Μιχάλης Χατζημιχάλης, που είχε το κα τάστημα του στην οδό Αιόλου 8,

¦ ο χονδρέμπορος ψιλικών Δημοσθένης Ταμπακόπουλος και

¦ ο γνωστός για τη φιλομάθεια και εργατικότητα του ράπτης Χαράλαμπος Βαρβαρέσος, που καταγόταν από τα Βάτικα Λακωνίας και είχε το εργαστήριο του στο ισόγειο τριώροφης κομψής οικίας, που διατηρείται ως σήμερα στη γωνία Αιόλου και Βορέου, απέναντι από την Πλατεία Αγίας Ειρήνης. Πρωτότοκος γιος του Χαραλάμπου ήταν ο διαπρεπής οικονομολόγος Κυριάκος Βαρβαρέσος, ο οποίος και προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στο έθνος ως πανεπιστημιακός καθηγητής, ακαδημαϊκός, διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, υπουργός και αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως του κράτους.

¦ Αλλά και ο επίσης ράπτης Φοΰτας, που είχε το εργαστήριο του δίπλα ακριβώς από την είσοδο της Αγοράς, είχε ειδικευθεί στην κατασκευή άσπρων μπλουζών για γιατρούς, κρεοπώλες κ.ά.
Τέλος, στην οδό Αιόλου υπήρχαν και τα καταστήματα δυο μεγάλων βιομηχανιών μας, των "Κλωστηρίων Πρεβέζης" του Ευαγγέλου Αργυρού και του "Αιγαίου" των Αφών Καρέλλα.

Πέρα όμως από τις οικονομικές δραστηριότητες, η οδός Αιόλου προσέλκυσε φορείς κι άλλων χωρών. Δύο μικρές αλλά γραφικές εκκλησίες (Αγία Ειρήνη και Παναγία η Χρυσοσπηλιώτισσα) επιβεβαιώνουν τους αρμονικούς δεσμούς της χριστιανικής θρησκείας με την εμπορική τάξη.
Η Αγία Ειρήνη άρχισε να χτίζεται από το 1806 και είναι η πρώτη εκκλησία, η οποία μετά το νικηφόρο αγώνα του 1821 χρησιμοποιήθηκε ως μητροπολιτικός ναός. Εδώ με μεγαλοπρέπεια πραγματοποιήθηκε και η πρώτη εθνική μας γιορτή, όταν καθορίσθηκε ως ημέρα ενάρξεως του αγώνα του '21 η 25η Μαρτίου και κάτω από τους ιερούς της θόλους γιορτάσθηκε η ενηλικίωση του βασιλιά Όθωνα. Είναι μια εκκλησία στενότατα δεμένη με ιστορικές αναμνήσεις της πόλεως. Απέναντι από την εκκλησία βρισκόταν το καφενείο της Γαλλίδας κυρίας Ρομπέρ, που προσέδιδε ιδιαίτερη αίγλη στην οδό Αιόλου με τους ξένους κυρίως θαμώνες - περιηγητές, που, καθώς πήγαιναν στην Ακρόπολη, περνούσαν από κει κι έπιναν τον καφέ τους διαβάζοντας μάλιστα και τις ξένες εφημερίδες σ' ένα περιβάλλον που το θεωρούσαν κατεξοχήν δικό τους, οικειότερο και πιο φιλικό.

ΑΛΛά και η άλλη εκκλησία, η Παναγία η Χρυσοσπηλιώτισσα δεν είναι άμοιρη με τις τύχες της σημερινής πρωτεύουσας, αφού ανοικοδομήθηκε το 1836 πάνω στα ερείπια της παλιάς εκκλησίας που υπήρχε ήδη εκεί από το 1750. Μεταξύ των οδών Αιόλου και Αγίου Μάρκου θεωρείται ως μια από τις πλουσιότερες ενοριακές εκκλησίες της Αθήνας. Όπως αναφέρει ο Κ. Οικονόμου, το όνομα της το πήρε από τη Χρυσοσπηλιώτισσα, την εικόνα της Θεοτόκου που βρίσκεται στο Μ. Σπήλαιο, κοντά στα Καλάβρυτα.

Αλλά και στο χώρο της παιδείας δεν ήταν μικρός ο ρόλος που διαδραμάτισε η οδός αυτή. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι δεσμοί της με την πνευματική κίνηση της περιοχής αυτής εμφανίζονται ιδιαιτέρως έντονοι στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν η Αθήνα γίνεται πρωτεύουσα του νεότερου ελληνικού κράτους, με τη στέγαση και λειτουργία του πρώτου Πανεπιστημίου των Αθηνών (1837) στην οικία του Σταμάτη Κλεάνθη, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την αφετηρία της οδού προς την πλευρά της Ακρόπολης, για να αποδειχθεί ότι η οδός, που υπήρξε το επίκεντροτης εμπορικής ζωής της Κερδώο Ερμή, δεν μπορούσε να ξεχάσει και το Λόγιο Ερμή, που την ατένιζε καμαρωτός από το στέγαστρο του Πανεπιστημίου, εκεί, στα ριζώματα του Ριζοκάστρου.
Θα ήταν πάντως παράλειψη αν δε γινόταν αναφορά και στα "κέντρα αναψυχής" της οδοΰ Αιόλου, το εξοχικό Καφενείο του Καρδαμά-κη στη διασταύρωση της οδοΰ Αιόλου και Αγίου Μάρκου, το καφενείο "Η ωραία Ελλάς", στη γωνία Αιόλου και Ερμου, που είχε εξελιχθεί σε άτυπη Λέσχη εμπόρων, το γαλακτοπωλείο ο "Κρίνος" (δίπλα από το οποίο υπήρχε είσοδος για την Κεντρική Αγορά) κ.ά.
Ιδιαιτέρως, αξίζει να τονίσουμε το ρόλο που διαδραμάτισε το καφενείο "Η ωραία Ελλάς" στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Αθήνας στα μέσα του 19ου αι. Εκεί γινόταν η συγκέντρωση της αφρόκρεμας της αθηναϊκής κοινωνίας με τους δημοσιογράφους και πολιτικούς, τους αγωνιστές του '21 και τους διάφορους επιχειρηματίες, καθώς και τους Βαυαρούς και άλλους ξένους που έρχονταν ως περιηγητές στην Αθήνα, χωρίς να λείπουν βεβαίως και οι ποιητές και λόγιοι της εποχής με τους απαραίτητους αργόσχολους και τυχοδιώκτες. Εκεί μέσα γίνονταν και οι συζητήσεις για την πολιτική κατάσταση της χώρας και εκεί μέσα γινόταν λόγος για καταπατημένες πολιτικές ελευθερίες από τους Βαυαρούς, που τους παρομοίαζαν με "ξένη ακρίδα" με το γνωστό αντιβαυαρικό τραγούδι που κρυφά κρυφά άρχισε να διαδίδεται στο λαό με τους στίχους:

"έως πότε η ξένη ακρίδα
έως πότε κουφός Βαυαρός
να δουλώνει τη δόλια πατρίδα,
εγερθείτε αδέρφια... καιρός".

Γενικότερα και, τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών, η οδός Αιόλου μαζί με τη συνέχεια της, που κακώς ονομάσθηκε "Πατησίων", αποτελούν το ελληνικό Broadway, ενώ το κέντρο της, τα Χαφτεία, μπορεί να παρομοιασθεί με την Time Square της Νέας Υόρκης.

Στη διασταύρωση της με την οδό Ερμού η σχηματιζόμενη μικρή πλατεία άλλοτε ήταν στις δόξες της ως πλατεία Αγίου Παντελεήμονος, αφού εκεί βρισκόταν η καθεδρική εκκλησία της πόλεως αφιερωμένη στον Άγιο Παντελεήμονα, η οποία, στα χρόνια της επαναστάσεως του '21 κατάντησε ερείπιο, για να καταλήξει αργότερα σε τόπο δημοπρασιών και να ονομασθεί Πλατεία Δημοπρατηρίου. Στα χρόνια της ακμής της ήταν το κέντρο των στρατιωτικών, αφοΰ πιο πέρα, προς την πλατεία Μοναστηρακίου, στη νοτιοδυτική πλευρά της Βιβλιοθήκης του Αδριανού βρισκόταν το Διοικητήριο των Τούρκων, που χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας πεζικού μετά την απελευθέρωση. Λίγο πιο πέρα και στο σημείο εκείνο που συναντιέται με τις οδούς Διογένους και Μάρκου Αυρηλίου (και Β. από τους Αέρηδες) βρισκόταν ο τουρκικός Μενδρεσές, (Ιεροσπουδαστήριο τουρκικό) κτίσμα του ΙΖ' αιώνα, ένα κτίριο που χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, στο προαύλιο της οποίας βρισκόταν ένας μεγάλος πλάτανος, τον οποίο και εχλεΰασε ο Αχιλλεΰς Παράσχος, όταν κλείσθηκε εκεί ως συνωμότης της εξώσεως του Όθωνος το 1862 με τους εξής στίχους:
Ω πλάτανε τον Μενδρεσε, στοιχειό καταραμένο,
της τυραννίας τρόπαιο σε ψνλακή υψωμένο.
Θα έρθει ύρα πλάτανε, της χώρας μας Βαστίλη,
πον ξνλοκάπονς η ορρί τον έθνους θα σον στείλει...

Πραγματικά τόσο η ώρα του πλατάνου όσο και της φυλακής δεν άργησε να έλθει, όταν το 1898 το κτίριο του Μενδρεσέ κατεδαφίσθηκε για ανασκαφές από την Αρχαιολογική Εταιρεία και ο πλάτανος από την πολυ-καιρία έσπασε και εξαφανίσθηκε.

Η οδός Αιόλου καταλήγει σήμερα, στους Αέρηδες, τους θεούς των ανέμων, ίσως για να υπογραμμισθεί μια πικρή πραγματικότητα: ότι δηλαδή όλες αυτές οι προσπάθειες και οι θυσίες των ανθρώπων της οδοΰ Αιόλου, με ελάχιστες εξαιρέσεις πήγαν χαμένες και οι επιχειρήσεις τους διαλύθηκαν. Ο αέρας πήρε και σκόρπισε όνειρα και κόπους εκατοντάδων ανθρώπων που πίστεψαν στη δημιουργική πρωτοπορία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ίσως γιατί το κράτος, διαχρονικά, αδυνατούσε να αποδεχθεί τις ικανότητες τους, το ταλέντο τους, το πάθος τους για δημιουργία.

Συνδυασμένη με την οδό Αιόλου εκεί κοντά στην αφετηρία της, όπου και οι Αέρηδες, βρίσκεται και η οδός Πανδρόσου, στην οποία υπήρχαν τα ελληνοραφεία, όπου ράβονταν οι εγχώριες στολές των πρώτων μετά την απελευθέρωση της πόλεως χρόνων (κάπες, φουστανέλες, τουζλοΰκια κλπ.), σε αντιδιαστολή με τους φραγκοράφτες, που άρχισαν να εξευρωπαΐζουν τους Αθηναίους με τις ευρωπαϊκές ενδυμασίες που προσέφεραν δειλά δειλά. Στην ίδια περιοχή βρισκόταν και η παλιά αγορά της πόλεως με τα μπακάλικα στους γΰρω δρόμους, τα ψαράδικα και τα κουρεία, στα οποία μάλιστα το ξύρισμα που στοίχιζε μια πεντάρα, πολλές φορές γινόταν στο ύπαιθρο, για να μπορεί ο πελάτης να συμμετέχει στις πολιτικές συζητήσεις που γίνονταν εκεί με τους γείτονες κουρείς και τους περαστικούς διαβάτες.
Πιο κάτω, εκεί όπου τώρα βρίσκεται η πλατεία Μοναστηρακίου, απλωνόταν ευρύτερη η αγορά ως χώρος εμπορίου και βιοτεχνίας γΰρω από την εκκλησία της με τον Πΰργο που χτίσθηκε εκεί με δαπάνες του Έλγιν, το 1814, ως αντάλλαγμα των αρχαιοτήτων που έκλεψε από τον Παρθενώνα, τον Πΰργο εκείνο που με το ρολόι του κατέρρευσε στις 9.8.1884, τότε που μια πυρκαϊά αποτέφρωσε όλες τις γΰρω από αυτόν παράγκες της αγοράς.

Σύγχρονη οδός Αιόλου δεν μπορεί ν' αποκοπεί από την παλαιότερη ιστορία της. Είναι ένας από τους αρχαιότερους και ιστορικότερους δρόμους των Αθηνών, αφοΰ συνδέεται με το επίκεντρο της αρχαίας πόλεως, την Ακρόπολη με το Ριζόκαστρο στις βόρειες παρυφές της, και την Αρχαία Αγορά προς δυσμάς, που, όπως φαίνεται, ήταν ενιαία ως εκεί, ωσότου η Στοά του Αττάλου και η Βιβλιοθήκη του Αδριανού αποτέλεσαν το διαχωριστικό σημείο του σχηματισμού και άλλης αγοράς, της Ρωμαϊκής προς Α., χωρίς αυτό να σημαίνει και ότι η πολιτική, πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική ζωή της πόλεως έπαθε κάποια αλλοίωση ή και μεταβολή, αφού στον απέραντο αυτό χώρο έσφυζε η ζωή της πόλεως. Πραγματικά, ο χώρος αυτός "ήταν η έδρα της διοίκησης και της δικαιοσύνης, ο κύριος τόπος για το εμπόριο και τις επιχειρήσεις σε παλαιότερη περίοδο, η σκηνή δραματικών αγώνων και αθλητικών επιδείξεων και σε κάθε εποχή ένα αγαπητό εντευκτήριο για τις κοινωνικές και πνευματικές σχέσεις". Το τμήμα της, τουλάχιστον, που αρχίζει από την οδό Μητροπόλεως και φθάνει μέχρι τους Αέρηδες μαζί με τις πατους του ο Σωκράτης. Του άρεσε να ανοίγει συζήτηση με τους ξένους, ζητώντας πληροφορίες για τον τρόπο της ζωής τους, για το πολιτικό και οικονομικό τους σύστημα, προκειμένου να επισημαίνει τα υλικά και πνευματικά πλεονεκτήματα του κάθε λαού και γενικά να τους αναπτύσσει με απλότητα και χάρη το φιλοσοφικό του σύστημα, που αποσκοπούσε στην ηθική τελειότητα του ανθρώπου. Στην ίδια περιοχή σύχναζε και ο Περικλής. Του άρεσε να συνομιλεί με το φίλο του το Σωκράτη, ενώ ενδιαφερόταν ζωηρά για την κίνηση της αγοράς, για την πορεία των εισαγωγών και των εξαγωγών. Πρωτοστατούσε μάλιστα στο άνοιγμα νέων εμπορικών αγορών και στο κλείσιμο εμπορικών συμφωνιών με την Κύπρο, τη Σικελία και περιοχές άλλες του τότε άγνωστου κόσμου.
Το ενδιαφέρον την εποχή εκείνη συγκέντρωναν, κατά προτεραιότητα, τα σιτάρια της Κριμαίας και τα διάφορα προϊόντα που κατέληγαν με τα καράβια στη Σινώπη και άλλες πόλεις του Ευξείνου Πόντου, για τις οποίες προσωπικά επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στο τμήμα αυτό της οδού Αιόλου ήταν, εξάλλου, εγκαταστημένες κατά την αρχαιότητα οι περισσότερες Τράπεζες (σαράφηδες), τα γραφεία μεταφορών και οι οίκοι που ειδικεύονταν στο "εμπόριο" των δούλων, οι οποίοι αποτελούσαν την κινητήρια δύναμη της αθηναϊκής και πειραϊκής βιοτεχνίας.

Στην ίδια τέλος, περιοχή είχε μανάβικο και η μητέρα του Ευριπίδη, ο οποίος, όταν ήταν ακόμη παιδί, τη βοηθούσε στην πώληση φρούτων, λαχανικών και λουλουδιών.
Η όσο μεγαλοπρεπή θα μπορούσε να φαντασθεί κανείς όλον αυτό τον απέραντο χώρο, που, από το ναό του Ηφαίστου (Θησείο) προς Δ. μέχρι το ανατολικό άκρο της Ρωμαϊκής Αγοράς, κατέληγε στην οδό Αιόλου, εκεί κοντά στους σημερινούς Αέρηδες. Πόσος και πόσος κόσμος περιφερόταν στο χώρο αυτό από τους αρχαίους ακόμη χρόνους ως τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια της πρωτεύουσας μας. Πραγματικά επρόκειτο για μιαν Αγορά με όλη τη σημασία της λέξεως, άσχετα αν πρωτοξεκίνησε ως χώρος δημόσιος με επίκεντρο την πολιτική και δημοσιονομική ζωή της πόλεως, για να καταλήξει πραγματικά στη σημερινή της σημασία με κέντρο την οικονομική και εμπορική ζωή.
Ότι πραγματικά αυτά τα στοιχεία συνταιριάστηκαν στην έννοια της λ. "αγορά" αποδεικνύεται από την ιστορική συνεχεία του χώρου αυτοΰ, ο οποίος στα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια - με επίκεντρο την αφετηρία της οδοΰ Αιόλου από τα ριζώματα του Ιερού βράχου της Ακρόπολης - είχε καταντήσει εμπορικός κυρίως χώρος, ο οποίος και συνεχίζεται ως τις ημέρες μας με τα διάφορα μικρομάγαζα της περιοχής (πωλήσεως τουριστικών ειδών κλπ.). Και πόσο μας πικραίνει το γεγονός ότι σ' αυτά τα πρώτα χρόνια εκεί μέσα στα χασάπικα, μπακάλικα και ψαράδικα ήταν ανυπόφορη η δυσωδία που επικρατούσε. Ο Κώστας Μπίρης σημειώνει: "Εις το εσωτερικόν της αγοράς η ακαθαρσία, ο θόρυβος και η αταξία βασιλεύουν. Το έδαφος της αυλακώνεται παντού με τα βρομόνερα που τρέχουν προς το στόμιον της υπονόμου, από την οποίαν αναδίδεται φοβερή δυσοσμία...". Βεβαίως, η εικόνα που παρουσιάζει αναφέρεται στο σωτήριον έτος του 1863. Και αναλογιζόμαστε: πόσο άλλαξαν τα πράγματα, πόσο μεγάλη είναι η μεταβολή που επήλθε στο χώρο αυτό και πόσο μεγάλο είναι το καθήκον μας να αναμοχλεύουμε το παρελθόν, ν' αντλούμε στοιχεία πολύτιμα για τη ζωή των πατερών μας και να παραδειγματιζόμαστε για τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής μας. Η οδός Αιόλου με την τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία της αποτελεί για μας ένα παράδειγμα δραστηριοποιήσεως και συνεχών προσπαθειών για ό,τι καλύτερο.

Η οικονομική ιστορία της οδού Αιόλου θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ειδικής έρευνας, για να μη χαθούν από την ιστορική μνήμη τα "κατορθώματα" όλων αυτών των πρωτοπόρων δημιουργών. Όλο το σχετικό υλικό (ιδρυτικά συμβόλαια, μετοχές, λογοτεχνικά βιβλία, σφραγίδες, διακριτικοί τίτλοι, βιογραφίες, κ.ά.) πρέπει να συγκεντρωθεί και να διαφυλαχθεί σαν παρακαταθήκη για τη νεότερη γενιά.